Artikelen

Openbare Bibliotheek Amsterdam - Martin Berendse

0 Vind-ik-leuks

Hoe digitaler, hoe socialer

Heeft de bibliotheek met al haar boeken in dit digitale tijdperk nog een toekomst? Martin Berendse, de nieuwe directeur van de OBA, vindt van wel. Hoe digitaler, hoe socialer, is zijn motto. Volgens hem maken we alle veranderingen namelijk het liefst samen mee. Om mee te gaan met de tijd, moet de bibliotheek de komende jaren wel een radicale omslag maken: ‘Of uitwisseling nou via boeken, lezingen, concerten of virtual reality (VR) gaat, wij moeten de plek zijn waar dat allemaal mogelijk is.’

Wie een tijdje over de vloeren van de Openbare Bibliotheek Amsterdam aan de Oosterdokskade dwaalt, kan niet anders dan constateren dat de hele stad er komt. Van de dakloze die voor zich uit droomt in een comfortabele fauteuil op de tweede verdieping, tot een tengere opa op de begane grond die achter een computer langzaam over zijn Facebook-tijdslijn scrolt. Mensen voelen zich hier thuis, vertelt OBA directeur Martin Berendse in zijn kantoor op de achtste verdieping. Soms iets té thuis. ‘Onze bezoekers zijn soms heel verbaasd dat we niet toestaan dat ze hier picknicken tussen de boeken.’ Hij lacht hartelijk, want het is ook wel weer een mooi signaal. ‘Zestig procent van de Amsterdammers onder de 18 jaar is lid van de OBA en we hebben net ons honderdduizendste jeugdlid ingeschreven’, vertelt Berendse trots.

Dat is veel. Heeft u ook zo veel volwassen leden?
‘Daar werken we hard aan. Je zou namelijk ook kunnen zeggen: nog geen veertig procent van de kinderen is lid, en bij de volwassenen gaat het zelfs om tachtig procent. Dat heeft onder meer te maken met inkomen. Voor volwassenen kost een lidmaatschap normaliter 32 euro per jaar. Sinds een jaar kun je echter ook voor 5 euro per jaar lid worden, mits je een stadspas (en minimaal inkomen) hebt. Het grote aantal mensen dat daar gebruik van maakt, heeft ons totaal overweldigd. Die nieuwe leden zijn allemaal mensen die we nog niet kenden. Dat is voor ons een signaal dat we nog lang niet iedereen bereiken.’

Weet u wie die mensen zijn die nu nog niet naar de bibliotheek komen?
‘Daar komen we steeds meer achter. Onder andere omdat we weten wie de mensen zijn die wél komen. Elk jaar maakt het Bureau Onderzoek en Statistiek van Amsterdam een mooie leefsituatie- index van alle wijken, waarin allerlei factoren worden meegewogen: aantal schoolverlaters, criminaliteit, werkloosheid, noem maar op. Wij hebben de meeste leden in de wijken die het beste scoren op die index. Dat betekent concreet dat het in bijvoorbeeld Noord, Zuidoost en Nieuw-West minder vanzelfsprekend is voor mensen om lid te worden van de bieb, onder meer omdat het bijvoorbeeld van huis uit minder gestimuleerd wordt. Dus proberen wij juist daar met allerlei programma’s nieuwe leden te bereiken. Denk aan De Voorleesexpres waarbij vrijwilligers bij kinderen met een taalachterstand komen voorlezen en ze meenemen naar de bibliotheek. Of Boekstart waarbij we jonge ouders uitnodigen om met hun kersverse baby van 6 weken naar de bibliotheek te komen om te ervaren hoe leuk en belangrijk het is om je kind voor te lezen.’

 

'Wij dagen alle Amsterdammers uit
om een leven lang te blijven leren.'

 

De OBA heeft op drie locaties ook zogenaamde maakplaatsen. Hoe bereikt u daar nieuwe leden mee?
‘Van oudsher is de bibliotheek natuurlijk het meest interessant voor literaire mensen, waardoor de bezoekers met bèta-achtergrond wellicht wat onderbelicht zijn gebleven. Bovendien verliezen we vaak leden als kinderen 12, 13 en 14 worden, omdat hun interesse dan specifieker wordt en ons aanbod dan niet voor iedereen interessant blijft. Het leuke van onze maakplaatsen vind ik dan ook dat het de bibliotheek boeiend maakt voor leerlingen met interesse in bèta- of gamma-vakken. Er wordt gecodeerd, ge-3D-print, gemeten en vooral een heleboel gemaakt. Kinderen maken hovercrafts van ballonnen en ze bouwen hun eigen robots. De idealist in mij denkt dan: en hebben we je eenmaal binnen als beta en gamma, dan brengen we je spelenderwijs ook wel weer in contact met andere thema’s, zoals cultuur. Een tweede belangrijk aspect van de maakplaatsen is de buurtverkenning. We leren kinderen door hun eigen buurt in kaart te brengen, meer over hun omgeving waardoor ze daaraan actief kunnen bijdragen.’

Veel mensen associëren de bieb allang niet meer alleen met boeken. Zij gaan ernaartoe om koffie te drinken, omdat ze een vergaderruimte hebben gehuurd of om te studeren. Wat ziet u als de rol van de bibliotheek vandaag de dag?
‘We zijn niet opgericht omdat er te weinig boeken waren in de stad, maar omdat de toegang tot kennis, cultuur en informatie niet gelijk verdeeld is. Wij zijn er om het gat te dichten tussen de groep die gemakkelijk de weg naar kennis vindt en de groep voor wie die weg minder vanzelfsprekend is. En onze allerbelangrijkste missie is eigenlijk om alle Amsterdammers uit te dagen om een leven lang te blijven leren. Tot mijn grote verbijstering blijken juist wij Nederlanders op dat vlak echt een raar land. Wij denken dat we uitgeleerd zijn als we eenmaal van school af zijn. De gedachte dat het waardevol blijft om je naast je andere bezigheden voortdurend te blijven scholen, is bij ons geen ingebakken idee.’

Komt u die houding ook tegen in uw huidige rol als OBA-directeur?
‘Ja, denk aan de gang van zaken rond de financiering van de Volksuniversiteit Amsterdam. Altijd een publiek gefinancierd instituut geweest, maar de laatste tien jaar kregen ze ieder jaar minder geld. Tot de gemeente in 2015 uiteindelijk besloot om de financiering helemaal te stoppen. Ik vind het tekenend dat zoiets wegvalt, want als je eerlijk bent, is het wel de meest laagdrempelige manier in de stad om bijvoorbeeld een taal te leren. Daarom hebben wij als OBA de Volksuniversiteit in huis gehaald. We passen as we speak onze gebouwen aan zodat er meer leslokalen komen en zij bij ons hun programma’s kunnen blijven draaien. Wel op één voorwaarde: hun programma’s vind je niet alleen bij ons in de Centrale OBA, maar ook op onze locaties in de Bijlmer, Noord en overal in de stad.’

Schetst u eens hoe de bibliotheek van de toekomst er volgens u uitziet?
‘Door de nieuwe verbouwingsplannen voor station Zuid verwacht ik dat de dynamiek van de stad de komende jaren zal veranderen. Het centrum wordt minder exclusief. We vinden dan ook dat er een tweede Centrale OBA moet komen als de stad straks 750 jaar bestaat in 2025. Namelijk de OBA Zuidas die we nu druk aan het ontwerpen zijn. Wat daarin het meest opvalt? Kijk eens naar de indeling van de Centrale OBA op het Oosterdokseiland: de boeken vormen het hart en de mensen werken eromheen. In het functionele ontwerp van de tweede Centrale OBA, zal dat precies andersom zijn: de mensen staan centraal en de boeken staan tegen de muur.’

Toch lezen we minder boeken, de digitalisering neemt toe. Waarom blijft die bibliotheek dan toch een interessante plek?
‘Lange tijd was de gedachte dat de digitalisering van informatiestromen ertoe zou leiden dat we niet meer bij elkaar willen zitten, maar het omgekeerde blijkt waar. Dat is de digitale paradox: hoe digitaler, hoe socialer. We willen al die veranderingen wel samen meemaken. In onze vestigingen zie je dan ook overal groepjes studenten werken, ieder voor zich achter hun laptop, maar ze zoeken toch elkaars gezelschap op. Ik denk daarom dat juist de sociale rol van ons gebouw alleen maar zal groeien. We zullen daar de komende jaren een nog veel radicalere omslag in moeten maken.’

Op wat voor manier?
‘Eigenlijk maakt het niet hoe de uitwisseling van kennis, cultuur en informatie precies plaatsvindt. Of dat nou via boeken, lezingen, concerten of VR gaat: wij moeten de plek zijn waar het allemaal mogelijk is. Op de nieuwe locatie willen we dat je straks op de reisafdeling via VR kunt beleven hoe het is aan de andere kant van de wereld. We werken al samen met alle grote historische instellingen in de stad aan een reis door het verleden van Amsterdam. Dankzij technologische ontwikkelingen zoals VR verschuiven we van lezen en praten over iets, naar het zelf beleven.Je kunt veel leren in die virtuele wereld. De bibliotheek is niet meer zozeer een plek met een grote collectie boeken, maar juist een plek waar mensen, ervaringen en belevenissen worden verzameld. Dat betekent ook dat je te allen tijde beschikbaar moet zijn. In de tweede Centrale OBA bestaan er bijvoorbeeld geen openingstijden meer, we zullen 24 per dag open zijn.’

Tussen 2010 en nu is de OBA twintig procent van haar budget kwijtgeraakt. Ligt u weleens wakker van hoe u al deze plannen voor elkaar gaat krijgen?
‘Ja, daar breek ik mijn hoofd over. Zeker als ik aan de 150.000 inwoners denk die er de komende 10 à 15 jaar bijkomen in de stad. Met ons huidige budget gaat het ons absoluut niet lukken om te blijven aanbieden wat er nu allemaal is. Die groei is prachtig, maar het kan er ook toe leiden dat de verschillen in de stad groter worden. Feit blijft dat we een groot deel van de Amsterdammers nog steeds niet bereiken.’

Tot slot: als de mensen door de Centrale OBA dwalen, welke plek mogen ze dan niet overslaan?
‘Ik heb wel een lievelingsplekje, ja. Als je op de derde etage naar de westhoek loopt, dan zie je daar een paar oude kasten uit onze allereerste vestiging op de Keizersgracht. Daarachter zit een soort balkonnetje met wat studietafels en mooie groene lampen. Vanuit daar heb je een prachtig uitzicht over de stad. Ik zat er vaak te leren toen ik mijn archiefdiploma moest halen. Het was ook daar dat ik tien jaar geleden voor het eerst dacht: wat als ik op een dag directeur van de OBA zou kunnen worden?’

 

DE OPENBARE BIBLIOTHEEK AMSTERDAM
...

... telt 26 vestigingen;
... organiseert bijna 7.000 activiteiten per jaar; 
... heeft 177.000 leden; 
... leent per jaar bijna 3 miljoen boeken en andere materialen uit; 
... bezit 1,3 miljoen materialen, voor het grootste deel boeken; 
... ontvangt jaarlijks ruim 3,5 miljoen bezoekers.

 

Hoe digitaler, hoe socialer verscheen in de zevende editie van het Amsterdam &Co magazine: Grote stad, klein hartje. 

Tekst: Christel Don 
Fotografie: Marie Wanders

 

ZELF EEN REACTIE PLAATSEN?

Oeps! Je bent niet ingelogd.

Maak eenvoudig en snel een account aan en krijg toegang tot alle exclusieve functies en verhalen op Amsterdam &Co.
Het maken van een account is gratis!

Scherm sluiten

Je wachtwoord vergeten?

Geen probleem! Vul onderstaand formulier in en
je ontvangt direct een e-mail met daarin je wachtwoord.