Artikelen

Tekst door: Roos van Rijswijk en Fotografie door: Sanja Marusic

0 Vind-ik-leuks

Ik denk dat het een historische fout is geweest om muziek elitair te maken

In Muziekcentrum Zuidoost ontmoet ik de energieke Marco de Souza. De Souza is niet alleen directeur van deze muziekschool, maar ook van het Leerorkest; een initiatief waarbij basisschoolkinderen, veelal in achterstandswijken, op speelse doch serieuze wijze in aanraking komen met klassieke muziek. In een traject van vier jaar leren zij een instrument bespelen en spelen ze in een echt orkest. De Souza: “Als iedereen drie noten kent, kun je al heel goed samenspelen.” De muziekinstrumenten zijn afkomstig uit het Instrumentendepot Leerorkest, waar zowel betaalde als vrijwillige krachten oude en splinternieuwe instrumenten beheren en onderhouden voor de leerlingen.

De Souza is nog aan het bijkomen van een drukke week waarin onder meer Koningin Máxima langs kwam om een viool te schenken aan het instrumentendepot. “Die viool heeft ze op Koningsdag gekregen van een vioolbouwer in Dordrecht. Hij was eigenlijk voor Amalia bestemd, maar Máxima vindt het belangrijk dat álle kinderen in aanraking komen met muziek. Ze gaf hem aan ons.”

Waarom is het belangrijk dat kinderen in aanraking komen met klassieke muziek?
“Het is bewezen dat muziek maken een positieve invloed op je brein heeft. Je legt nieuwe verbindingen en leert op een andere manier denken. Maar ook belangrijk is dat de kinderen zich verantwoordelijk leren voelen voor hun positie in een groep. We maken altijd de vergelijking met een voetbalteam als de kinderen voor het eerst een instrument gaan kiezen: iedereen is even hard nodig.”

Mis je iets, als je geen muziek kunt maken?
“Kennis van muziek verbreedt de horizon. Het klassiek muzikale idioom dat wij hier overal horen – in films, op tv, in popmuziek zelfs -  is afkomstig van Westerse muziek. Dat zit de hele tijd in je oren, in je hoofd. Onderwijs hierin geeft je houvast. Je begrijpt meer van wat je overal hoort.”

“Kinderen in zogenaamde ‘migrantenwijken’ hebben vaak het beeld dat ze niks zouden hebben met onze cultuur. Dat is helemaal niet waar, want deze muziek hoor je overal – zij kijken ook naar films met een klassieke soundtrack, denk aan Harry Potter. Maar ze krijgen door hun afkomst of sociale status niet de kans het zelf uit te proberen. We moeten elk kind serieus nemen en elk kind gelijke kansen geven. Deze kinderen mogen ook gewoon fluit kunnen spelen, én viool.”

‘Gewoon’ fluit en viool spelen...
“Nee, het is niet gewoon. En dat komt doordat we met z’n allen hebben bedacht dat het niet gewoon is. Nu is het normaal dat alle Nederlandse kinderen naar school gaan, maar vergeet niet dat dit pas een jaar of tweehonderd het geval is. Eerst waren het alleen kinderen van een bepaalde sociale klasse die scholing genoten. Nu is het een recht voor iedereen. “

Dus over tweehonderd jaar zijn alle basisschoolleerlingen aan het klassieke muziekonderwijs?
“In ieder geval goed muziekonderricht. Het mooie van een orkest is wel: je kunt Mahler spelen, maar ook popmuziek – lichte muziek. We beginnen in de klas natuurlijk ook niet met Mozart, maar met kinderliedjes.”

“Ik denk dat het een historische fout is geweest om muziek elitair te maken. In de negentiende eeuw zijn we theaters gaan bouwen met het idee dat kunst iets heel bijzonders en speciaals is. We zonderden het af van het dagelijks leven. Die hele diva-gedachte, dat je als kunstenaar toch een beetje vreemd en speciaal bent, hoort daar ook bij. Zo wordt het verschil tussen supergetalenteerde en ‘gewone’ mensen steeds groter. Terwijl talent iets is wat je ontwikkelt. Talent is het vermogen om te leren.”

Koningin Máxima, Freek en Hella de Jonge, Tania Kross, Cor Bakker… de lijst aan sympathisanten is eindeloos.
“Koningin Máxima is door de leerlingen van de eerste lichting zelf uitgenodigd om naar de diploma-uitreiking te komen! Ze was toen nog prinses, dat sprak natuurlijk tot de verbeelding. En Freek de Jonge stond hier een keer zomaar voor de deur. De meeste van deze mensen weten hoe mooi en leuk het is om zelf iets te creëren en ze willen kinderen daar graag mee helpen. Zij weten: kunst kun je op elk niveau beleven.”

Is het Leerorkest een typisch Amsterdamse onderneming?
“In een andere stad had dit project er anders uitgezien. Alles kan in Amsterdam. Je kunt iets starten naast andere organisaties omdat er niet één centraal orgaan is. Bovendien is de stad op muzikaal vlak ontzettend rijk. Er is een conservatorium, er zijn twee grote symfonieorkesten, er wonen waanzinnig veel muzikanten… en iedereen kent Amsterdam! Alleen al de stad opent over de hele wereld deuren, ik ben van Venezuela tot Finland gereisd om te vertellen wat we doen. We hebben sinds dit jaar ook een samenwerkingsverband met Brazilië. Mooi vind ik dat, ja, ik kom er vandaan.”

“Inmiddels is het Leerorkest landelijk actief. We delen kosteloos onze kennis in een online kennisbank, Orkest in de Klas, dat is een soort Wikipedia voor Leerorkesten en soortgelijke muziekeducatie-initiatieven geworden, en we krijgen veel steun en input van andere organisaties. Met het SKVR (Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam, red.) werken we bijvoorbeeld nauw samen.”

Zijn er struikelblokken geweest in de ontwikkeling van het Leerorkest?
“We hebben het wiel uit moeten vinden. Tot het Leerorkest van start ging, was de gedachte: ‘Vioolles geef je aan één kind tegelijk, en dat kind heeft een bepaalde achtergrond waardoor hij me begrijpt.’ Nu stonden de leerkrachten ineens voor een hele groep kinderen, van allerlei niveaus, met allerlei achtergronden. Er bestond geen literatuur over, en geen methode. Daarom hebben we ook gelijk een Expertisecentrum voor groepsgewijze muziekeducatie opgezet.”

“In het begin heb ik discussies gevoerd met mensen die het niet eens waren met wat we deden. Het populariseren van muziekeducatie heeft twee kanten. De meeste mensen vonden het fantastisch, maar een deel van de gevestigde orde vond dat het Leerorkest de kwaliteit van muziek en educatie naar beneden haalde. Dit waren mensen die zeiden: ‘Wat jij doet is geen muziek maken, maar sociaal werk.’ Ze vonden dat ik geen geld aan mocht vragen bij het Kunstenplan, maar dat ik het bij Sociale Zaken vandaan moest halen. Gelukkig zou deze visie inmiddels ondenkbaar zijn.”

Wat zijn uw toekomstdromen?
“Mijn droom is dat ieder kind in Nederland de kans krijgt om muziek te maken. Dat zou moeten kunnen, we leven in een welvarend land met veel mogelijkheden. Daar dragen we met het Leerorkest aan bij, maar we delen niet voor niets al onze kennis – het gaat niet om de macht maar om het verspreiden van die kennis. Daarom juich ik alle initiatieven op dit vlak toe. Met mijn persoonlijke carrière houd ik me niet zo bezig. Maar wat ik over tien, twintig jaar ook doe; het zal te maken hebben met muziek naar kinderen brengen. Op mijn dertiende zat ik al met mijn gitaar tussen de kinderen in een Braziliaanse sloppenwijk. Die drive verdwijnt nooit.”

ZELF EEN REACTIE PLAATSEN?

Oeps! Je bent niet ingelogd.

Maak eenvoudig en snel een account aan en krijg toegang tot alle exclusieve functies en verhalen op Amsterdam &Co.
Het maken van een account is gratis!

Scherm sluiten

Je wachtwoord vergeten?

Geen probleem! Vul onderstaand formulier in en
je ontvangt direct een e-mail met daarin je wachtwoord.